Jak mawiał Szwejk „Porządek musi być. Gdyby nie było porządku, to by się ludzie na gwałt rżnęli, a całe państwo poszłoby na marne”. Gdy bierzemy do ręki „Rock za żelazną kurtyną - Przewodnik płytowy. Tom 1 - Czechosłowacja 1964–1979” Pawła Nawary, od razu czujemy, że pragnienie porządku stało się fundamentem tej książki, na którą polscy kolekcjonerzy winyli czekali od lat.
Czechosłowacki tygiel pod lupą
Paweł Nawara, wieloletni badacz rockowych peryferii lat 60. i 70. z krajów Europy Wschodniej, podjął się zadania skrupulatnego skatalogowania czechosłowackiej muzyki z okresu 1964-1979. Wybór Czechosłowacji oraz ram czasowych nie jest przypadkowy. Rok 1964 to narodziny dojrzałego beatu, z kolei rok 1979 zamyka złotą erę rocka progresywnego i jazz-rocka przed nadejściem nowofalowej rewolucji. Czechosłowacja była wtedy zjawiskiem osobnym - krajem rozerwanym między artystyczną odwilżą Praskiej Wiosny a brutalną normalizacją po 1968 roku, co znalazło swoje odzwierciedlenie w tamtejszej scenie muzycznej, mocno ukierunkowanej na techniczną perfekcję i fascynujący gatunkowy eklektyzm.
Struktura przewodnika jest bardzo metodyczna. Każdemu z ponad pięćdziesięciu artystów poświęcono osobne hasło, na które składa się gęsta od faktów nota biograficzna oraz reprodukcje okładek. Kluczowy element stanowią jednak drobiazgowe, krytyczne analizy nie tylko albumów długogrających, lecz także singli i EP-ek. Nawara każdą płytę ocenia w autorskiej skali 1-10 punktów, zachowując przy tym zdrowy dystans do komercyjnych sukcesów analizowanych dzieł.
Od beatu do jazz-rockowej ekwilibrystyki
Przekrój gatunkowy zebrany na łamach publikacji dobrze dokumentuje ewolucję brzmienia za naszą południową granicą: od wczesnego, naiwnego beatu i surowego rhythm and bluesa, przez psychodelię, aż po wyrafinowany art rock i fuzję jazzu z rockiem. Książka obrazuje tę trajektorię na przykładzie konkretnych wykonawców, jak choćby Pavol Hammel i grupa Prúdy. Autor prowadzi nas przez meandry ich twórczości - od folkowo-akustycznego krążka „Pavol Hammel Prúdy” (1970), przez pełen wiolonczelowych partii album „Som šťastný, keď ste šťastní” (1972), aż po bogato zaaranżowaną płytę „Šľahačková princezná” (1973).
W opisach płyt uderzają fascynujące smaczki i konteksty historyczne. Dowiadujemy się na przykład o albumach zatrzymanych przez komunistyczną cenzurę (jak „Pokoj vám” z 1969 roku), czy o alternatywnych, bardziej dynamicznych wersjach piosenek nagrywanych przez Prúdy specjalnie na rynek NRD. Biografie tętnią życiem dzięki niecodziennym anegdotom. Nawara przytacza m.in. historię o tym, jak Pavol Hammel uniknął śmierci w lipcu 1976 roku, gdy zaspał na lotnisku w Pradze i spóźnił się na poranny lot do Bratysławy. Samolot runął wówczas na Złotych Piaskach, grzebiąc 76 osób.
Wizualne święto czarnego krążka
Pod względem edytorskim ten przewodnik to manifest miłości do winyli. Wydana w twardej oprawie książka została wydrukowana na grubym, mięsistym, kredowym papierze, który który dobrze eksponuje materiał ilustracyjny. A tego nie brakuje. Wydawnictwo wypełnia ponad 600 barwnych reprodukcji. Nie są to przypadkowe grafiki z sieci, lecz rzetelnie przygotowane zdjęcia pierwszych wydań winylowych: od frontów i tyłów okładek, przez inserty i booklety, po labele.
Dla kolekcjonerów i fanów muzyki z bloku wschodniego to pozycja niezbędna. Książka Pawła Nawary porządkuje to unikalne uniwersum muzyczne z rygorem godnym encyklopedii, nie tracąc przy tym nic z żaru rock'n'rollowej pasji. Jeśli kiedykolwiek chcielibyście wyruszyć w podróż śladami czechosłowackiego rocka, lepszego kompasu nie znajdziecie.
Książkę kupisz na stronie wydawnictwa Kameleon Records.
