Daltonists: Są gorsze szufladki niż „młody polski jazz”

Jacek: Fajne pytanie: kto tutaj jest daltonistą? Myślę, że sprawiedliwie byłoby powiedzieć, że wszyscy nimi jesteśmy. Pomysł na nazwę zespołu i koncepcję kolorów zainicjował Romek. Chciał pracować z kolorami jako strukturą utworów, ale podchodził do tego bardzo luźno. Na początku miałem mieszane uczucia co do tego pomysłu, jednak z czasem, kiedy zaczęliśmy grać próby i wymyślać coraz bardziej abstrakcyjne nazwy, lepiej zrozumiałem tę ideę. Okazało się, że mamy podobne podejście. Chcemy kontynuować sagę szerzenia abstrakcyjnych kolorów.

orz: Zależało nam, by to nie było nic specjalnie wydumanego. Z nazwą to taki złoty strzał. Najpierw mieliśmy skojarzenia z braćmi Daltonami z „Lucky Luke’a”. Sami nie jesteśmy daltonistami, ale zainteresowało nas, na czym właściwie polega daltonizm. Ciekawe jest chociażby to, że w języku angielskim używa się określenia color blindness. Kolory stały się też kluczem do nazywania utworów. Jako zespół instrumentalny nie mogliśmy nawiązywać do tekstów, więc tytuły musiały powstawać inaczej. Okazało się, że wystarczy do jakiegoś skojarzenia dodać słowo „kolor”, a nabiera ono bardziej wzrokowego wymiaru. Daje to słuchaczom wolność interpretacji. Możesz określić w fizyce częstotliwość fali odpowiadającą zieleni, ale nie masz gwarancji, że każdy widzi ten kolor tak samo. Z naszą muzyką jest podobnie. Nie dajemy ludziom gotowych skryptów.

Jacek: Najczęściej wygląda to tak, że najpierw gramy, a dopiero później szukamy odpowiedniego koloru. Mamy dość luźne próby, zwykle spotykamy się w ciągu dnia. Pijemy herbatę, najczęściej ulung albo zieloną. Daleko nam do stereotypowego obrazu zespołu zamkniętego w ciemnej sali prób, pijącego piwo i palącego papierosy. Panuje raczej swobodna atmosfera. Dużo rozmawiamy i żartujemy. Często najpierw pojawia się jakiś pomysł muzyczny, a dopiero kiedy uda nam się coś z niego ulepić, zastanawiamy się, z czym nam się kojarzy i jak go nazwać. Nie wykluczamy się nawzajem, raczej szukamy takiego pomysłu, który wszystkim najbardziej odpowiada.

Roman: Wiesz, muzyka instrumentalna jest na szczęście czymś z natury opisowym, więc dobór kolorów następuje w drugiej kolejności. Są jednak śmieszne sytuacje, gdy żartujemy sobie na temat kolorów i próbujemy je jakoś dostosować. Antylopowy, na przykład, jest odniesieniem do potężnej i szybciutkiej nogi Jacka, która gra tam wymagające partie. W śliwkowym bardzo zależało nam też na kalifornijskiej odmianie zamiast węgierskiej z powodów, jakich nie ujawnimy.

Jacek: Orza znałem wcześniej głównie z jego zespołu drewnofromlas. Bardzo imponowało mi to, jak grał na basie. Romka poznałem w sytuacji towarzyskiej, a jakiś czas później odezwał się do mnie z propozycją stworzenia zespołu. Zależało mu przede wszystkim na muzyce instrumentalnej i luźnym podejściu do grania. W tamtym czasie występowałem już w innym składzie, ale spotkałem się z Romkiem i szybko złapaliśmy wspólny vibe. Romek zaproponował, żeby zaprosić do zespołu orza, z którym znał się już dłużej. Kojarzyłem ich wspólny zespół Enchantia. Ta muzyka była mi dość obca, ale właśnie dlatego ciekawa. Wiedziałem też, że zarówno Romek, jak i orz mają duże doświadczenie w graniu. To dodatkowo mnie zainteresowało. Z każdą kolejną próbą coraz bardziej wchodziłem w ten projekt.

Roman: Jak wróciłem z Portugalii pod koniec 2020 roku to wiedziałem, że potrzebuję czegoś wartościowego w 3city. Orz to solidna firma, a o Jacku słyszałem same dobre rzeczy. Dwa telefony, pierwsza próba i już było wiadomo, że to będzie coś wyjątkowego. Muzyka się sama robiła i trochę nie wierzyłem, że to się może spodobać. Potem w nadzwyczajny sposób okazało się że liczba ludzi lubiących naszą muzykę wzrasta wprost proporcjonalnie do naszej zajawki z grania.

orz: Tak, to bardzo dobrze powiedziane. Najfajniejsze było to, że mogłem dołączyć do zespołu, mając już przestrzeń na współtworzenie dwóch innych składów: drewnofromlas i Sekatory. To doświadczenie okazało się bardzo ciekawe, bo z Romanem i Jackiem graliśmy rzeczy, których zupełnie nie eksplorowałem w pozostałych zespołach. Było to więc raczej uzupełnienie moich dotychczasowych doświadczeń o kolejny element niż powielanie tego, co już robiłem.

orz: Chyba nadal pasuje tu słowo „fuzja”, wzajemne otwarcie się na siebie i słuchanie bez ciśnienia na przepychanie własnej wizji. Nie dajemy sobie nawzajem zbyt wielu wskazówek. Basista nie mówi klawiszowcowi ani perkusiście, jak mają coś zagrać, i działa to też w drugą stronę. To chyba jeden z plusów grania w trio. Jesteśmy zupełnie różnymi osobowościami, a jednak kiedy spotykamy się, żeby wydobywać dźwięki z instrumentów, powstaje coś harmonijnego. Nie mamy konkretnego zamysłu stylistycznego czy brzmieniowego. Naszym konceptem jest raczej wolność.

Jacek: Nie czuję się urażony, kiedy trafiamy do szufladki z napisem „młody polski jazz”, chociaż z mojego punktu widzenia nie gramy jazzu. Trudno też nazwać nas młodym zespołem, bo każdy z nas ma już spore doświadczenie. Nie jesteśmy muzykami z formalnym wykształceniem jazzowym, którzy dostają nuty i bez problemu grają standardy. Pewnie byśmy sobie z tym jakoś poradzili, ale niekoniecznie tak, jak wyobrażałaby to sobie osoba, która nam je przyniosła. Z drugiej strony, jazz to nie tylko konkretna forma czy zestaw reguł. Samo pojęcie jest dość abstrakcyjne i każdy odbiera je inaczej. Dlatego rozumiem, dlaczego często do tej szufladki nas wrzucają. Generalnie czuję się z tym dobrze.

orz: Już trochę luzuję gumę w gaciach, jeśli chodzi o tę etykietę. Myślę, że to również kwestia odchodzenia od dawnego rozumienia jazzu, w którym jego uprawomocnieniem była akademickość. Jazzmanem był ktoś po konserwatorium albo szkole jazzowej. Do tego dochodzi przekonanie, że jazz jest muzyką trudną i niezrozumiałą, więc łatwo wrzucić do tej szufladki coś, czego nie potrafimy inaczej sklasyfikować.

Nie bez znaczenia jest też to, że jesteśmy z Trójmiasta. Być może stężenie jodu w powietrzu sprawia, że niektóre rzeczy odczuwamy inaczej. Nawiązując do tradycji Totartu czy yass’u, ta chęć robienia rzeczy po swojemu, a niekoniecznie wpisywania się w szufladkę, która może przynieść jakieś profity, również jest obecna w moim podejściu. Miło być częścią tej niezwykle zdolnej ekipy młodych jazzmanów. Gdańska Akademia Muzyczna wypuściła przecież mnóstwo osób, które dziś stanowią ważną część tej sceny. My czujemy się w tym gronie trochę jak outsiderzy, choć nie do końca. Jest tam po prostu miejsce również na to, co robimy. Często żartujemy, że po festiwalu Jazz Jantar w końcu dostaliśmy legitymację jazzmanów. Ważne, żeby mieć do tego dystans. Mam wrażenie, że przedstawiciele młodej sceny jazzowej w Polsce są bardzo wyluzowani i sami nie przywiązują przesadnej wagi do tego, czym jazz właściwie jest ani do potrzeby etykietowania zjawisk muzycznych.

Jacek: Dodałbym jeszcze, że jazz miał bardzo duży wpływ na mój rozwój i zainteresowanie muzyką. Fajnie, że tak nas postrzegają. Są gorsze szufladki niż młody polski jazz.

Jacek: Póki co nie mamy jakiegoś takiego parcia, żeby sprzedawać stadiony. Ja bym nawet chętnie jakiś sprzedał, wiadomo, ale na to się nie zapowiada w najbliższym czasie. Naszym głównym motorem napędowym jest granie muzyki, która przede wszystkim nam się podoba. Cieszymy się, że są ludzie, którzy chcą przychodzić na nasze koncerty i mówią nam, że im się podoba co robimy. Taka idea przyświecała mi od samego początku, od kiedy zacząłem grać na instrumencie i występować. Jestem wdzięczny, że tyle osób nas zauważyło. Nie sądzę też, żeby przypisanie nas do konkretnego gatunku odstraszało wielu słuchaczy. Na nasze koncerty przychodzą bardzo różni ludzie, często z zupełnie innymi skojarzeniami. Nie widzę sytuacji, w której ta jazzowa etykieta zamykałaby nam drzwi do innej publiczności.

Jacek: Zagraliśmy udany koncert na Next Feście, a jakiś czas później dostaliśmy zaproszenie na kolejny showcase, tym razem w Ostrawie. Osoba, która widziała nasz występ, szukała zespołu na zastępstwo, więc odezwała się do nas dość spontanicznie, zaledwie kilka tygodni przed wydarzeniem. Mieliśmy wolny termin, więc uznaliśmy, że warto spróbować.

orz: Tłukliśmy się z Trójmiasta przez całą Polskę, żeby zagrać trzydziestominutowy set w domu kultury, przed siedzącą publicznością, o siedemnastej. Nie wiedzieliśmy nawet, że to showcase folkowy!

Roman:  Ja akurat wiedziałem, że to showcase folkowy.

Jacek: ...ani że jest to konkurs. Sam koncert nie zapowiadał niczego szczególnego. Mimo niezbyt udanego soundchecku i publiczności, która siedziała dość daleko od sceny, na miejscu byli ludzie z branży i organizatorzy festiwali. Poznaliśmy tam Martena, który zaprosił nas w styczniu (2027) do Brukseli, oraz Alfredo, organizatora festiwalu w London w Ontario. To właśnie Alfredo skontaktował nas z Eweliną Ferenc, polską bookerką działającą w Kanadzie, która pomogła znaleźć kolejne koncerty.

orz: Dla każdego z nas był to chyba pierwszy taki wyjazd zespołowy. Roman miał już doświadczenie z zagranicznymi występami jako pianista, Jacek jeździł wcześniej na kontrakty zamorskie, ale jako zespół nie mieliśmy za sobą podobnej trasy. Towarzyszyły nam więc ekscytacja i stres, ale też chęć, żeby dobrze wypaść. Zagraliśmy dziesięć koncertów i każde miejsce było odrębnym doświadczeniem. Ciekawe było zetknięcie się z publicznością, która inaczej odbiera muzykę. Na przykład podczas festiwalu Sunfest w London w Ontario całe rodziny spędzają dzień w parku, na kocach, z jedzeniem. Często wybierają jedną scenę i po prostu odpoczywają przy muzyce.

Roman: Zagranie na największym festiwalu w Kanadzie, trzecim co do wielkości festiwalu w Ameryce Północnej i jednym z najstarszych festiwali na świecie, starszym niż Glastonbury, czyli na FEQ w Quebecu, pokazuje, że bycie outsiderem nam służy. Myślę, że jesteśmy nimi w Polsce i pewnie tak pozostanie jeszcze trochę lub nawet na zawsze. Poza Polską nasza muzyka ma odbiór znacznie większy niż tutaj, co mi osobiście bardzo pasuje. Zagramy w styczniu na Eurosonic, co poza branżą znaczy mało, ale dla nas jest to kolejne wielkie wyróżnienie. Podróżowanie po świecie jest super.

orz: Chyba najbardziej zaskoczył mnie festiwal w Kitchener, niewielkiej miejscowości na południu Kanady. Mieliśmy tam zagrać koncert plenerowy, ale ze względu na zagrożenie burzą wystąpiliśmy pod zadaszeniem. Byliśmy tajemniczymi gośćmi, a mimo to przyszło ponad dwieście osób, które chciały po prostu posłuchać muzyki, nie wiedząc nawet, kto wystąpi. Z drugiej strony graliśmy też o drugiej w nocy w klubie w Toronto, przed bardzo imprezową publicznością, która niekoniecznie interesowała się tym, co dzieje się na scenie. To było całe spektrum doświadczeń, z których sporo wynieśliśmy.

Jacek: Ja trochę inaczej pamiętam koncert w Toronto. Wydaje mi się, że zainteresowanych było więcej, choć faktycznie część publiczności była pod wpływem różnych substancji. Bardzo różne były też same miejsca, w których graliśmy. Zaczęliśmy w Ottawie, na dużym festiwalu jazzowym, gdzie dzieliliśmy scenę z Tomokim Sandersem, synem Pharoaha Sandersa. Był też koncert na dachu kamienicy w Toronto, na który przyszło około czterdziestu osób. Bardzo miło wspominam również spotkania z Polonią. Po jednym z koncertów podszedł do nas chłopak z wielkim złotym łańcuchem, krzyżem i orłem. Powiedział, że przyszedł specjalnie, bo jesteśmy z Polski, bardzo mu się podobało i trzyma za nas kciuki. Takie sytuacje były dość abstrakcyjne, ale też bardzo budujące.

Roman: Każdy był mega. Każdy jest wyjątkowy. Najlepsze było to, jak podbijali do nas ludzie i mówili, że czekali na nasz koncert od wydania pierwszego albumu. Był taki koleś właśnie w Quebec. To była jakaś abstrakcja dla mnie, że jadę za wielką wodę i spotykam ludzi którzy czekali na naszą muzykę... Piękna sprawa, za którą jestem mega wdzięczny.

Roman: Kanada jest pięknym, prawie europejskim krajem na sterydach. Większe auta, wyższe budynki i ogólny, typowy dla Ameryki luz w kontakcie. Ludzie byli super pomocni i otwarci. Po koncercie w Montrealu gadaliśmy z ekipą ponad 2 godziny na pełnej zajawce... Super miejsce.

Jacek: Zdecydowanie. Mam bardzo dobre wspomnienia z tego wyjazdu, także ze względu na różnorodność i otwartość, których tam doświadczyłem. To kraj, w którym spotyka się wiele kultur, a określenie „mniejszości” nie zawsze dobrze oddaje tę rzeczywistość. Poznaliśmy ludzi z różnych stron świata. Jednym z ciekawszych doświadczeń poza muzyką był dla mnie mecz Meksyk–Anglia, na który poszedłem z Romkiem. Oglądaliśmy go w knajpie pełnej meksykańskich kibiców. Sposób, w jaki przeżywali spotkanie, był wręcz filmowy. Przy rzutach karnych jedna z kobiet robiła znak krzyża przed telewizorem, ktoś inny nagle zasłabł i wezwano pogotowie, a pozostali wciąż śledzili mecz. To było bardzo intensywne i ciekawe doświadczenie.

Jacek: Można powiedzieć, że spotkaliśmy się wspólnie w kuchni i nastawiliśmy garnek. Każdy dorzuca do bulionu coś od siebie, a całość powoli się klaruje i bulgocze. Nie wiem, czy jesteśmy już na etapie, na którym możemy coś więcej zdradzić, ale te próby są dla mnie bardzo ekscytujące. Coraz wyraźniej zaczynają się z nich wyłaniać pojedyncze pomysły, a nasz wspólny język cały czas ewoluuje. Jeszcze trochę za wcześnie, by określić koncepcję albumu, ale mam nadzieję, że niebawem zaczniemy przemycać pierwsze nowe utwory na koncertach. 

Roman: Super porównanie, Jacek. Ja już czuję zapachy, ale kolorów jeszcze nie widać. Danie będzie, jak zwykle, zaskakujące. W końcu gramy leftfield. Zapraszam też bardzo serdecznie na nasz koncert we Wrocławiu 28 listopada w Concordia Design, gdzie na pewno podzielimy się czymś z nadchodzącego albumu. Bilety jeszcze są dostępne.

orz: Wydaje mi się, że nagrywanie na żywo jest naturalną konsekwencją tego, że nasza muzyka nabiera energii, kiedy gramy we trójkę. Przenosimy więc ten rodzaj wspólnego jamowania do studia. Oczywiście struktury i aranżacje są powtarzalne, ale bliskie są nam brzmienie i podejście do rejestrowania muzyki charakterystyczne dla lat 60. i 70. Raczej czerpiemy z tej tradycji, niż traktujemy ją jako ograniczenie.

Jacek: Myślę, że zostaniemy przy tej metodzie, bo najlepiej się sprawdza. Jesteśmy jak takie stare folkowe dziadki, które przez całe życie grają muzykę w kolektywie i kiedy się spotykają, wszystko zaczyna nabierać kształtów. Każdy z nas ma za sobą różne doświadczenia we współpracy z innymi muzykami, ale z mojej perspektywy największy sens ma wspólne rejestrowanie i uchwycenie tego konkretnego momentu, kiedy gramy razem.

fot. Daria Szczygieł